16 Ocak 2021 Cumartesi

ÇOK BİLMİŞ TAKVİM

NECLA TİMUR

NECLA TİMUR

E-Posta : bizimgazete41@gmali.com

          

         Geçmişteki tecrübeleri bize taşıyan, günleri nasıl yaşayalım ve sürprizlerle karşılaşmayalım diye uyarır bizi takvim. Eskiden büyüklerimiz, havanın nasıl olacağını önceden tahmin ederlerdi. Soğukları, sıcakları bilirlerdi. Söyledikleri her şeyde çıkardı .Atalarımızdan kalma bir kültür mirası olan Halk takvimi, asırların tecrübesiyle, tabiat hadiselerinin anlaşması neticesinde ortaya çıkmış bir takvimdir.Geçmişte ve halen bazı evlerin duvarlarını süsler bu takvimler. Her akşam yada sabah, bir yaprağı özenle koparılır ve arkasında önünde ne yazıyor ise okunurdu. Namaz saati, çocuk isimleri, özlü söz ve nasihatler iyice bellenirdi. leyleklerin gelişi, kırlangıçların gidişi, ağaçlara su yürümesi, hayvanların çiftleşmesi, uzun gecelerin sonu sıcakların kırılması gibi nice  tabirler duvar takvimlerini süsler; bilene ve merak edene çok şey anlatırdı. Kasım’da başlayan Rûz-i Kasım’ın ilk günleri, pastırma yazıdır. Yazı hatırlatan bu devre, 1 hafta kadar sürer.Tabiki bunuda bilen büyükler bu devrede battaniyeleri yorganları yıkar havalandırırdı. Kış hazırlıkları artık biterdi. Tarhana lar çoktan kurutulmuş, bez torbalarda kışın ayazında şifa niyetine pişşrilmeyi beklerdi. Yaprakların dökülüşünün sonu, kışın habercisidir.Yollar ve sokaklar kuru yaprak manzaraları ile bizi karşılar. Artık kasımın ortalarında bazende ilk günlerinde sobaların kurulacağı günler dir bunlar. Hiç şaşmaz, Kış gelir. Dünya huyunu değiştirecek değil ya, her sene hemen hemen aynı günlerde kış gelir. .Odun kömür yeterince alınmalıdır. Kavak yaprakları dipten doruğa kurumaya başladıysa, soğuk şiddetli olacaktır. Ayva erken çıkmışsa, kış da erken gelir. Bunu herkes bilir.Ayvanın yaprakları toplanır, kurutulur çünkü şifadır.. Eee kış soğuk, hastalıkta var işin ucunda.. Uzun geceler gelip çatar.Kestane, mısır, meyva kutuları, hikayeler hep bu gecelerin azığıdır...

          Şâirin, ‘Şeb-i yeldâyı müneccimle muvakkit ne bilir/Mübtelâ-i gama sor ki geceler kaç saattir’ diye tasvir ettiği bu gece, Erbâin’in de başıdır. Erbain 40 gündür. Bu soğuk günler, zemheri diye de anılırdı. Güzelliği, adamı çarpan kadına zemherir dedikleri gibi; kışın ince esvap giyene, zemherir zürafası derlerdi.Kuru bir ayazla geçen günler, insanı içinden titretir; dışarıda, açık havada bırakılan suyu içtiğinde, "su ayazlanmış" derler, içerken de dişlerine kemanı çaldırtı.Erbainden yaşlılar çok korkardı. çoğunlukla hastalıklar bu ayda artardı.Soğuk algınlığı derken olay bronjit ve zâtürre demeye vakit kalmadan çoğunlukla da yaşlı hastayı alıp götürürdü. O zamanlar bir evde zâtürre zuhuru, bütün mahallenin maneviyatını altüst etmeye yeterdi.

         Eskiler erbâinde yoğurt ve emsali şeyler yemeyerek, bir nevi perhiz yapar; havanın huyunu bildikleri için rüzgâra göre yelken açıp çubuklarını yakarlardı. Gün gün erbainin geçmesi beklenirdi.

         Erbâinin ardından gelen, soğukların hafiflediği 50 güne hamsin denir. Böylece Kış Doksanı tamamlanır. 10 gün de geçince halk bir nefes alır; ‘Vardık yüze, çıktık düze’ derler. 10 gün sonra da tarla işleri başlar. ‘Yüzon, tarlaya kon!’ tabir edilir.Çapa işleri, ekin ekmeler,köylüye iş başı gözükür dü.

          Cemreler; bir hafta arayla, havaya, suya ve toprağa  düşer, böylece, bunların havayı ısıttığına inanılırdı. Cemre, ateş koru demektir. Baharın habercisidir ama havalar ısındı demek değildir. Mart, fırtınalar ayıdır. Kocakarı Soğukları martta başlar. Âd kavminin helâk olduğu soğuklardır. Rivayete göre havada güneşi gören bir kocakarı, yaz geldi deyip dışarı çıkmış; hemen ardından gelen soğuklarla donuvermiş.işte bu soğuklara koca karı soğukları denir. Bitince, hamsinin de sonu gelmiştir.

         Daha sonra eski Kasımda kurbağalar bağırır;  ağaçlara su yürür; bağlar budanır. Hacı leylekler gelir, bacalarda, direklerdeki yuvalarına konarlardı.Biraz geçikseler, yolları gözlenirdi.

         Kasım’ın 135’i, Nevruz’dur (yeni gün).Artık bahar bayramıdır..

Daha sonra haşereler, mutfağımızın davetsiz misafirleri karıncalar hareketlenir; çaylaklar gelir; çiçekler açar, bülbüller öter .Arada güneşli günler gözükür. Bu günlerde, kadınlar  aman güneşli havayı kaçırmayalım der, çamaşırlarını yıkarlardı. Mart’ın 20’sine doğru kırlangıç fırtınası eser."Mart kapıdan baktırır kazma kürek yaktırır "denirdi, kıştan kalma ayaz günlerine!

          Nisan’da altı gün öküz soğukları olur.

         Hıdırellez (5 Mayıs) Artık bahar gelmiştir.Blr bayram coşkusu ile kutlanırdı hıdrellez. Geceden gül dallarına dilekler asılır, kibrit çöpün den evler arabalar yapılır, ateşler yakılır üzerin den atlanırdı. Hatta evleneceğin kişiyi rüyada görmek isteyen, tuzlu blr hamur yoğrulur, bu hamur hıdrellez ateşinde pişirilir yenir ve su içmeden uyunur, gece su başında gördüğün kişide kısmetin olacağına inanılırdı..Tüm bunları bize büyükler söyler ve yaptırırdı. İlkbaharın sonu ile yaz başında, 40 gün kırk ikindilerde yağmur yağar. Sıcaklık farkının en çok olduğu ikindilerde yağdığı için bu ismi alan kısa, ama coşkulu yağmurdan sonra, hava mis gibi toprak kokar. İnsanoğlu toprak kokusunu sever. Çünkü topraktan gelmiştir ve gideceği yerde topraktır. Yağmur sonrası çıkan gökkuşağını bu aylarda görmek mümkündür.

         21 Haziran, en uzun gündür:( Rûz-i Yeldâ.) Ağustosta  Eyyâm-ı Bâhûr. İnsanı alev gibi yalayarak esen sam yeli, bugünlere mahsustur. Bu sayılı sıcaklarda eskiler, alaca hastalığına yakalanmamak için, güneşe çıkmaz; denize girmekten çekinirdi.Eskilerin ne kadar çok akıllı imiş.. Şimdi bizler takvim takip etmek veya hesap etmek nerde, kendin telefon numaranızı bile bilmiyoruz.. Belki gün geliyor tarihleri şaşırıyoruz.. İyki akıllı telefonlar var..Her zaman dediğimiz gibi ne seks izle varsa eskilerde var. Ne büyük bir kültür ve medeniyetten gelmişiz. Unutturulmaya çalışılanı unutmamak elimizde.. Eyvallah..


13 Aralık 2020 Pazar 09:48
Yazdır

YORUM EKLE

Yorum Başlığı

Yorum

YORUMLAR

  • Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.

KÖRFEZ GÜNDEMİ

Başkan Söğüt’ten 16 Ocak mesajı

Körfez Belediye Başkanı Şener Söğüt, 16 Ocak Basın Onur Günü sebebiyle bir kutlama mesajı yayınladı.

Körfez’de ortak akılla yönetim

Körfez’de ortak akılla yönetim

Başkan Söğüt, “Hereke Halısı’na değer katacağız”

Körfez Belediye Başkanı Şener Söğüt, Hereke’de halıcı esnafı ile bir araya geldi. Hereke Halısı’na

Körfez’de 2020’de 858 çift ‘evet’ dedi

Körfez’de 2020 yılında 858 çift mutluluğa ‘evet’ dedi. Nikahlardan bir kısmına Başkan Şener Söğüt de

Körfez’de 2020’de 858 çift ‘evet’ dedi

Körfez’de 2020 yılında 858 çift mutluluğa ‘evet’ dedi. Nikahlardan bir kısmına Başkan Şener Söğüt de

Başkan Söğüt Hereke esnafıyla buluştu

Körfez Belediye Başkanı Şener Söğüt, Hereke’de esnafla buluştu. Yoğun ilgilyle karşılanan Başkan

KOCAELİ - HAVA DURUMU

KOCAELI